Sorumluluk becerisi mi? Koşullanma mı?

Sorumluluk becerisi mi? Koşullanma mı?

Çocuklarımızı hayata hazırlarken onlara bir takım değerler kazandırırız. Ve onları geleceğe hazırlarken kazandırmamız gerekenlerden birisi de sorumluluk bilincidir.

Peki bu durum nasıl oluyor da koşullanmaya dönüşüyor?
Çünkü zaman zaman çocuğa sorumluluklarını kazandırdığımızı sandığımızda yaptığımız tam olarak büyükanne kuralı(premack ilkesi) ile çocuğumuzu koşullandırmak.

Nedir premack ilkesi?
Edimsel koşullanmanın bir çeşididir. Davranışlar ancak sonuçlarına bakılarak öğrenilebilir. Yani ödül – cezaya, pekiştirece göre davranış sıklığını azaltacak veya arttıracaktır.
Yapılma ihtimali daha az olan bir davranışı, sevilme ihtimali yüksek bir davranışa ön koşul olarak sunmak.
Örnekleyecek olursak;
“Yemeğini yersen, tablet veririm.”
“Ödevini yaparsan, çikolata vereceğim”
“Sınavdan yüksek not alırsan, istediğini alacağım”…
Bu cümleler çok tanıdık değil mi?

Ödül her ne kadar cezadan daha masum gibi görünse de, en az ceza kadar çocuklara zarar verebilmektedir.
Sürekli ödül alan çocuklar ya da çok sık övgü alan çocuklar zaman içerisinde pekiştirece o kadar çok alışırlar ki, alamadıklarında kendilerini kötü hissederler.
Bir nevi çocukta ödüle/övgüye karşı bağımlılık, ödülsüzlüğe karşı ise tahammülsüzlük gelişir.

Bu duruma alışan bir çocuk, sorumluluğu olduğu için görevlerini yapmıyor, tamamen bu ödülleri devam ettirebilmeyi amaçlıyor.

Peki çocuğa hangi davranışı kazandırmış olduk?

Artık sınavlarında başarılı olması, ödevlerini tamamlaması değil onun sorumluluğu, çünkü bu sadece ödül/övgü için bir ön koşuldu. Bu durumda ödüle/övgüye ulaşmak için kural dışı yollara bile başvurabilir, sınavda kopya çekebilir…

Bu durumda edindirmek istediğimiz davranışı ikinci plana atar. Çocukta iç motivasyonun oluşmasına engel olur. Yani sınavda başarılı olmak için değil, ödül almak için bunu yapar. Ya da tableti alabilmek için yemek yer. Çikolata için ödevini yapar. Bu asla istemeyeceğimiz bir durum.

Eğer kendini ve isteklerini ifade edebilen, gereken durumlarda “Hayır” diyebilen, hakkını savunabilen, görevlerinin ve sorumluluklarının farkında olan, kendine güvenen çocuklar yetiştirmek istiyorsak bu konu hayati derecede önemli.

Sorumluluk becerisinin gelişimi, bir anda olmayacak, uzun ve sağlam adımlarla ilerlenmesi gereken bir kazanımdır. Bunun için çocuğa fırsat vermek ve onu teşvik etmek çok önemlidir.

Çocukluğun ilk yıllarında davranış sonucunda çevre tarafından onay almak ve beğenilmek çok önemlidir. Büyüdükçe otokontrolde gelişecek ve yapılan görev ve sorumluluktan zevk alacaktır birey. Böylece sorumluluk bilinci artarak içselleşecektir.

Sorumluluk becerisinin gelişimi için; çocuklar davranışlarının sonuçlarını yaşamalıdırlar.
Burada önemli olan nokta; çocuğunuza küçük yaşlardan itibaren sorumluluk vererek hem otokontrol hem de özgüven gelişimine destek olmaktır.

Asiye Yıldız Karagişi

Kuğulu Montessori Okulu
International Preschool Gelişimsel Eğitimci

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

Robot Değilim * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.