Bebek ve Çocuklarda Astım Hastalığı

Bebek ve Çocuklarda Astım Hastalığı

Astım, tüm dünyada en sık görülen çocukluk hastalığıdır. Aynı zamanda çocuk doktorları tarafından tanısı en sık gözden kaçırılan (atlanan) hastalık da budur. Bu nedenle ailelerin hangi durumda çocuklarında astım olabileceğini düşünmeleri önemlidir.

Çocukluk astımının nedeni nedir ?

Astım genetik (irsi) bir hastalıktır. Kalıtsal geçiş şekli halen ortaya çıkartılamamıştır. Ancak çocuğun ailesi ve birinci derece akrabaları arasında astım tanısı almamış olsa bile, benzer yakınmaları olanlar mutlaka bulunur. Saman nezlesi, atopik egzema, besin ya da ilaç alerjisi gibi hastalıklar da yakın akrabalarda bulunabilir.

Çocukluk astımı kaç yaşında başlar ?

Çocuk doğduktan sonra her yaşta astım başlıyabilir. İstatistikler ilk 3 yaş içinde hastalığın mutlaka ilk bulgusunu verdiğini göstermektedir.

Aileler çocuklarında astım olup olmadığını nasıl anlarlar ? Astım nasıl başlar?

Çocuklar doğumdan hemen sonra soğuk algınlığı ya da gripal enfeksiyon nedeni olan viruslarla karşılaşmaya başlarlar. Çok sayıda virüs olduğu için bu tanışma dönemi 7 yaşına kadar sürer. Bu viruslar kış aylarında normalde 6-7 günde geçen basit bir üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olurlar. Halbuki astımlı çocuklarda bu dönemde öksürük, hırıltı, kusarak balgam çıkartma gibi farklı yakınmalar da ortaya çıkar. Bunlar her gripal enfeksiyon sırasında olur ama aynı şiddet ve sürede seyretmez.. Bazen çok hafif olur. Bazen de çocuğu tüm gece öksürmekten uyutmayacak kadar şiddetli olabilir. Bazı ataklar kısa sürebilir. Bazı ataklarda da iyileşme süresi haftaları bulabilir. Bu durumlara halk arasında “Grip göğsüne indi” denir. Zaman geçtikçe aile, hafif ya da şiddetli, kısa ya da uzun süreli olsun, çocuğun “göğsüne inmeden” üst solunum yolu enfeksiyonu geçiremediğini fark etmeye başlar. Bu da genellikle çocuk kreşe başladıktan sonra olur. Çünkü aileler bu ortamda çocuklarını diğer hasta çocuklarla karşılaştırabilir ve farkı görebilirler. Hekime “sınıftaki tüm çocuklar hasta ama aynı mikropla hastalandıkları halde bizimki gibi öksüren yok” şeklinde ifade etmeye başlarlar. Sonuç olarak çocukluk astımı ilkokul öncesi yıllarda alerjiyle değil, viral üst solunum yolu enfeksiyonlarıyla başlar.

Bir diğer dikkat çeken durum da çocuğun hareket ettikçe öksürmeye başlamasıdır. Aile bunu terlemeye bağlar. Yaşıtları rahatça koşarken bu çocuklar hemen yorulurlar, öksürmeye başlarlar. Büyük çocuklar göğüs ağrısı olduğunu söyleyebilirler.

Astımda akciğerlerde ne olur?

Astım akciğerlerin sadece büyük ve küçük hava yollarını (bronş-bronşiol) ilgilendiren bir hastalıktır. Atak sırasında hava yollarını dışardan saran kaslar kasılır,ve bronşların iç yüzeyinde ödem olur. Bu iki komponent hava yollarının daralmasına, giren havanın zorlukla çıkmasına yol açar. Bu durum nefes verirken ıslık sesi duyulmasına yol açar.

Astımlı çocukların bağışıklığı yaşıtlarından daha mı düşüktür?

Öncelikle astımlı çocukların sağlam çocuk olduklarını belirtmek gerekir. Tamamen sağlıklı doğarlar ve büyürler. Ancak, bu çocuklar gripal enfeksiyonları astım yatkınlığı olmayan yaşıtları gibi hafif şiddette ve üst solunum yollarına lokalize bir şekilde geçiremedikleri için, ya da her gripal enfeksiyon “göğüslerine indiği” için, etraflarında bağışıklıklarının bozuk olduğu kanısı uyandırırlar. Bazen de yanlışlıkla reflü tanısı alırlar. Gereksiz reflü ilaçları kullanırlar. Halbuki bu çocukların bağışıklıkla ya da reflü ile ilgili hiçbir problemleri yoktur.

Astım mı ? Bronşit mi?

Ülkemizde, bebekler dahil her yaştaki astımlı insan farenjit, bronşit, bronşit başlangıcı gibi tanılar alır. Bunun nedeni astımın bir bronş hastalığı olmasıdır. Ancak, tıp literatüründe bronşit araştırması yapılınca, özellikle sigaraya bağlı 50 yaş sonrası ortaya çıkan kronik bronşit, KOAH olarak tanımlanan bir hastalık ortaya çıkar. 2 yaşından küçük çocuklarda da viral üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında geçirilen ilk atak tıpta bronşiolit olarak tanımlanır. Bronşiolit tekrarlamaya başlarsa mutlaka astım araştırmak gerekir. Atak sırasında yüksek ateş varsa -ki olabilir- zatürre de yanlış tanılar arasında yerini alır. Sonuç olarak; sağlam, sağlıklı bir çocukta tekrarlayan bronşit ya da bronşiolitlerin en sık nedeni astımdır diyebiliriz.

Astım alerji ilişkisi nedir ?

Öncelikle astım ve alerjik (atopik) bünyeli olmanın birbirinden bağımsız durumlar olduğunu ortaya koymak gerekir. Birçok astımlı insanın alerjisi yoktur. Birçok alerjik insanın da astım olması şart değildir. Bunlar farklı kalıtsal geçişleri olan durumlardır. Ancak astım alerjiyle birlikte de olabilir. O zaman aynı kişide ataklar hem viral gripal enfeksiyonlarla, hem de alerji nedeniyle başlar. Burada rolü olan alerjenler; ev tozu akarları (mite), polenler, küf mantarları, kedi,köpek, kuş gibi evcil hayvanlara ait antijenlerdir. Besinler astım atağını başlatmaz. Alerjik astım tanımı; ataklar alerjenle tetikleniyorsa kullanılmalıdır.

Alerjik olan ya da olmayan astım arasında fark var mıdır ?

Hiçbir fark yoktur. Yakınmalar hangi nedenle başlarsa başlasın bronşlarda aynı bozukluk ortaya çıkar. Tedavi de aynıdır. Ancak alerjik astımda çocuğun çevresinden alerjenleri uzaklaştırmak hastalık kontrolünü sağlamak açısından çok önemlidir. Koku, toz, sigara dumanı maruziyeti her hastada dikkate alınmalıdır.

Astım tanısı neden düşünülmez? Neden doktorlarca en sık atlanan bir hastalıktır ?

Bu durumun nedenleri aşağıda sıralanmaya çalışılmıştır:

  1. En önemli neden astım denince herkesin “şiddetli nefes darlığı” olması halini anlamasıdır. Halbuki çocuk ya da erişkinlerde, astım olmalarına rağmen nefes darlığı hiçbir zaman ortaya çıkmayabilir. Nefes darlığı sadece ağır ataklarda olur. Çocukların çoğunda astım, hafif ya da orta derecede şiddetli ataklarla seyreder. Şiddetli olmayan ataklar sırasında da,filimlerde görülen klasik astım krizi tablosu ortaya çıkmaz.
  2. Astım atakları gripal enfeksiyonlarla başladığı (tetiklendiği) için, öksürük ve hırıltı gibi bulgular o anda mevcut olan üst solunum yolu enfeksiyonu bulgusu olarak değerlendirilir. Muayenede de atak şiddetli değilse dinlemekle genellikle hiçbir şey duyulmaz. Bu durumda aile ve doktor öksürüğü geniz akıntısına bağlar. Ancak bazı dikkatli anneler “Diğer çocuklar da aynı gün hastalandı ama onlar böyle öksürmüyor. Onların geniz akıntısı yok mu acaba ?” diye düşünmeye başlarlar.
  3. Çocuğun mevcut şikayetleri üzerinden tanı koymaya çalışılırken, doğduğundan beri gripal enfeksiyonları nasıl geçirdiğini sorgulamak unutulursa tanı atlanabilir. Çünkü astımda tekrarlar önemlidir. Diğer bir konu; astım kalıtsal bir hastalık olduğu için tanı koyarken aile sorgusunun doğru yapılması gerekliliğidir. Doktorların bunu “Ailede astımı olan var mı?” yerine “Ailede bronşit geçiren var mı?” şeklinde sorgulaması gerekir. Aile ne sorulduğunu anlamalıdır. Çünkü ülkemizde astım hastalığının adı farenjit ya da bronşittir.

Bebek ve küçük çocuklarda astım tanısı atlanırsa ne olur ?

Öncelikle astım ataklarının kolay kolay ölüme neden olmayacağını belirtmek gerekir. Çünkü bu diyabet, kalp hastalıkları,böbrek yetmezliği gibi bir durum değildir. Astımlı çocuklar doğru tedavi edilmezse “öksüre öksüre” büyürler. Bronşlardaki tıkanıklık tedavi edilmese de yavaş yavaş düzelir. Ancak:

  1. Bu çocukların yaşam kaliteleri çok bozuk olur. Kış aylarında devamlı hastadırlar. Uyku düzenleri yoktur. Okula gidemezler, spor yapamazlar. Sık sık hastanelere, acil servislere başvururlar. Bu durum aile düzenini de bozar.
  2. Doğru tedavi başlanmazsa, özellikle küçük çocuklarda üste bakteriel bir enfeksiyon eklenebilir ve çocuk zatürre (pnömoni) olabilir.
  3. Çok fazla gereksiz ilaç kullanırlar. Öksürük şurupları, grip ilaçları ve antibiyotik içerler.
  4. En önemli faktör geçirilen atakların çocuğun akciğer gelişimini bozma olasılığıdır. Bu bozulma ilk 6 yaş içinde olur. Akciğer gelişimi geçirilen ataklar nedeniyle bozulursa astımın erişkin hayatta nüks etme olasılığı çok yüksektir.

Astım hayat boyu devam eder mi?

Astım erken tanı konup, doğru tedavi edildiği zaman ergenlik dönemine kadar düzelen bir hastalıktır. Çocuklukta ağır atakları olan, solunum fonksiyonları bozulmuş çocuklarda ilerde nüksler ortaya çıkabilir. Astımlı çocukların hayatları boyunca obes olmamaları gerektiği ve sigara içemiyecekleri bilinmelidir. Sigara içmeye başlarlarsa hem astım nüks eder, hem de erişkin hayatta KOAH riski çok artar.

 

Prof. Dr. İpek Türktaş

Çocuk Alerji ve Astım Uzmanı

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

Robot Değilim * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.