Çocuklarda Diş Hekimi Fobisi ( Dentafobi)

Ağız ve diş sağlığı çocukluk döneminden itibaren dikkat edilmesi gereken önemli bir konudur. Ağız ve diş sağlığı konusunda bir diş hekiminden alınan profesyonel yardım çok büyük önem taşımaktadır. Ancak diş hekimine karşı çocukluk döneminde geliştirilen korku, bu profesyonel yardımın önünde büyük bir engel oluşturabilmektedir. Diş hekimi korkusu (dentafobi), ön yargılı bir şekilde diş hekimine gitmekten korkma, iğrenme veya hoşlanmama, kaygı gibi duyguları içerir. Hekimin ağız içinde çeşitli cihazlarla çalışırken cihazlarının çıkardığı sesler, ağzın sürekli açık tutulmak zorunda olması veya iğne korkusu bu duyguların temelini oluşturur.

Yapılan araştırmalar, Türk toplumundaki çocukların %80-90’ının diş hekiminden korktuğunu gösteriyor. Bu korku şaşırtıcı bir şekilde, farklı yaş gruplarına mensup çocukların neredeyse tamamında görülüyor. Kısaca diş hekimi fobisi çocuklarda yaş tanımıyor. Hatta çocuklukta başlayan bu fobi yetişkinlikte de katlanarak devam ediyor. Yetişkinler de oluşan bu diş hekimi fobisi bazen o kadar ciddi boyutlara ulaşıyor ki kişinin psikolojik durumunu da bozabiliyor. Hatta diş rahatsızlığı nedeniyle; terleme, kalp çarpıntısı, mide bulantısı gibi fiziksel reaksiyonlar gösteren hastalar bile bu fobileri yüzünden doktora başvurmaktan kaçınıyor. Burada unutmamamız gereken; bu fobinin çocukluk döneminde yerleşmiş olduğu ve eğer zamanında müdahale edilmezse, yetişkinlikte ciddi boyutlara ulaşacağıdır. Bu nedenle çocuklarınızın diş doktora gitmek konusunda size verdikleri mesajları dikkatle ve doğru değerlendirmeniz gerekiyor.

Çocuklarda diş hekimi fobisi nasıl oluşuyor?

Ailenin, çocuğun diş hekimine gitme konusundaki tutumu gerçekten çok önemli bir rol oynamaktadır. Bazı ailelerinin çocuklarına; “Uslu durmazsan seni doktora götürürüm.”, “Seni doktora şikayet ederim.”, “Sessiz olmazsan doktor abi dişlerini çeker…” gibi cümleler kurduğuna zaman zaman şahit olmuş olabilirsiniz. İşte bu cümleler çocuğun gelişimi açısından yanlış olduğu gibi psikolojilerini de kalıcı bir şekilde olumsuz olarak etkilemektedir. Çocuklara diş hekimlerini, doktorları ya da hemşireleri bir cezalandırma yöntemi gibi lanse etmek çocukların bu mesleklere ve meslek uzmanlarına karşı fobiler gerçekleştirmesine neden olur. Çocuklarımıza söylediğimiz her cümlenin bizim için bir anlamı olduğu gibi; onlar için de bir mesajı olduğunu unutmamalıyız. Kurduğumuz her cümle, kullandığımız her kelime onları hayattaki deneyimlerinde olumlu ya da olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, ailenin çocuklarıyla olan iletişiminde seçtikleri cümlelerde özenli davranması gerekir.

Fobilerin oluşumunda, çocukları etkileyen yanlış duyumlar, uydurma hikayeler de en az aile faktörü kadar önemlidir. Diş doktorunun hakkında ki negatif söylemler gibi birtakım çevresel faktörler de dentafobinin gelişmesinde önemli derecede etkili olmaktadır.

Çocuklarda Diş Hekimi Fobisi Nasıl Yenilir?

Çocukların diş hekimi fobilerini yenmelerine ilişkin özellikle yurt dışında birçok araştırma yapılmıştır. Yurt dışında birçok diş kliniği bu tip fobiler konusunda uzman olan psikologlar ile birlikte çalışarak, çocukların fobilerini yenmelerinde diş hekimlerine yardımcı olurlar. Arizona’da diş hekimi olarak çalışan arkadaşım ile bu konuda yapmış olduğumuz görüşmelerde çocuklar için neler yapıldığını öğrendim. Diş hekimlerinin çocuklarla rahat çalışabilmesi için ilk eğitim uzmanlık yaptıkları sırada veriliyor ve çocuklarla iletişimde tiyatral becerilerin geliştirilmesine yönelik dersler alıyorlar. Çocuklar dişleri çıkmaya başladıktan sonra düzenli olarak doktor muayenesine zorunlu olarak götürülüyor, bu şekilde çocukların diş kliniklerine alışması kolaylaştırıyor. Çocukların, diş kliniklerini zihinleri canlandırması, çocuk kliniklerinin sıcaklığını hissetmesi sağlanıyor. Her hafta, genelde çizgi film karakterlerinden oluşan farklı bir konsept seçilerek çocukların kliniklerde eğlenceli zaman geçirmesiklerde  sağlanıyor. Aynı zamanda yine sorun yaşayan çocuklar için ciddi bir psikolog desteği hizmeti de sunuluyor.

Bunlar ülkemiz dışında bu konuda yapılan çalışmalar, peki biz  neler yapabiliriz?

Her şeyden önce çocuklarımızı düzenli olarak diş hekimine götürmeliyiz. Seçilen diş kliniğinin çocukların gelişimi açısından uygun olup olmadığını incelemeliyiz. Kliniklerin, çocukların kendilerini güvende hissedecek şekilde düzenlenmiş olması gerekir. Kliniğin tasarımında, çocuğun dikkatini çekebilecek renkler ve oyuncaklar seçilmesi, çocuğun orada geçireceği zamanı rahatlatacaktır.  Diş hekimi seçimimizde de çocuğumuzun fikirlerine değer vermeliyiz ve doğru bir hekim seçmesi için ona yardımcı olmalıyız. Hekime karşı hislerini gözlemlemeli, fikirlerini dikkate almalıyız. Ülkemizde “dentafobi” bu kadar yaygınken hekimler; bu sorunun çözümünde tabi ki önemli bir role sahip olmaktadır. Hekimlerimiz, öncelikle çocuklarla iletişimde daha hassas ve dikkatli olmalıdırlar. Jest ve mimikler, ses tonu, çocukla konuşma esnasındaki duruş çok önemlidir. Çocukla konuşurken,  rahatlatıcı doğru kelimeleri seçerek çocuğun yaşadığı kaygıyı azaltmaya çalışmaları gerekir. Çocukların, yetişkinler kadar uzun süre muayene koltuğunda oturamayacağı düşünülerek yapılan işlemlerin hızlı ve etkin olması gerekmektedir. Çocukların kaygısını azaltmak için hekimlerimiz rahatlatıcı nefes egzersizlerine başvurabilirler. Diğer yandan,  bir psikologdan da durum hakkında yardım almaları gerekebilir. Psikolog eşliğinde çocuğa kademeli duyarsızlaşma ya da telkin yöntemi uygulanabilir. Böylece, korkunun kaynağının sübjektif mi ya da objektif mi olduğuna karar verilerek, çocuk için doğru bir psikolojik destek sağlanabilir. Hali hazırda, ülkemizde birkaç klinikte psikolog eşliğinde bu destek hizmeti sunulmakta. Ancak bu hizmet klinikte bulunmasa da; ailenin çocuğun verdiği mesajları dikkatle ele alması ve gerekli hallerde çocuk için psikolojik destek imkanı sağlaması gerekir.

Psikolog E. Ecem YILDIZ